Cilt: 2 Sayı: 2, 2025-09-27

Geniş coğrafyalarda hüküm süren farklı Türk boyları tarihe farklı açılardan iz bırakmıştır. Kendi isimleriyle bir devlet kuramamış olan Kıpçaklar, bıraktıkları tarihî mirasla yaşadıkları coğrafyanın Deşt-i Kıpçak (Kıpçak Çölü) olarak anılmasına sebep olmuştur. İç meselelerde ayrışan fakat dış tehditlere karşı birlikte hareket eden ve kısa sürede toparlanma kabiliyetine sahip olan Kıpçaklar, gittikleri her coğrafyada isimlerinden söz ettirmiştir. Kıpçakların Türkistan’daki kökenlerinden başlayarak Mısır’da bir devlet kurmalarına giden sürecin dikkatle incelenmesi gerekmektedir. 1260 yılında cereyan eden Ayn Calut Muharebesi, Moğolların durdurulmasında Kıpçakların oynadıkları belirleyici rolü göstermektedir. Kıpçakların yaşadığı tarihsel dönüşüm sadece bir topluluğun siyasal ve askeri alanda güç kazanmasıyla sınırlı kalmamış aynı zamanda Türkistan konargöçer geleneğinin İslam dünyasıyla bütünleşerek özgün bir siyasal yapı oluşturmasının dikkat çekici bir örneği olmuştur. Savaşçı karakterleriyle şekillenen kültür zamanla sınırları aşarak özellikle Kuzey Afrika’da etkili bir yönetim sistemi kurmuş ve İslam medeniyetine önemli katkılarda bulunmuştur. Söz konusu tarihsel süreç konargöçer geleneklerin değişen siyasi koşullara uyum sağlayarak nasıl kurumsallaşabildiğini ve yeni coğrafyalarda devletleşme potansiyeli taşıdığını ortaya koymaktadır. Telif ve tetkik eserlerin ışığında hazırlanan bu çalışmada; Kıpçakların Türkistan’dan Doğu Avrupa’ya, İran üzerinden Kuzey Afrika’ya uzanan hâkimiyet yolculuğu değerlendirilecektir.

Kıpçaklar, Deşt-i Kıpçak, Ayn Calut Savaşı, Memlükler, Kuzey Afrika